XUÂN NHẬT YẾT CHIÊU LĂNG
陳仁宗
Trần Nhân Tông
Thoạt đọc bài thơ, tưởng chừng chất tự sự bao trùm tất cả. Cảm giác ấy dậy lên từ tiêu đề bài thơ. “Ngày xuân yết Chiêu Lăng” miêu tả hành động chính yếu đó là “cúng tế” trong một không gian thiêng liêng: Lăng mộ của vua Trần Thái Tông (1218-1277). Người tế là nhà vua đương triều Trần Nhân Tông, cháu nội của Đức Thái Tổ nhà Trần vào thời gian sinh phát: mùa xuân. Nếu xét về dòng tộc, việc tế lễ ấy cũng chỉ là đạo hiếu vốn có. Nhưng xét về văn hóa dân tộc, đây là tư tưởng nói lên sự hòa hợp giữa người chết và người sống - một tín ngưỡng văn hóa dân gian của người Việt bao đời. Ở bình diện chủ thể và đối tượng tế, vua biểu trưng cho dân, người dân với lòng biết ở sâu sắc vị anh hùng Trần Thái Tông đã đánh thắng giặc Nguyên Mông lần thứ nhất 1285 giữ yên bờ cõi, đem lại thái bình cho dân.
Hiểu tiêu đề như
thế thì sẽ hiểu tại sao hai câu đầu bài thơ thuần miêu tả, còn hai câu cuối biểu
hiện tâm trạng của người lính tham dự trận chiến đấu ấy, bây giờ đầu đã bạc
nhưng ấn tượng về trận chiến, về người chỉ huy thao lược, về những người lính
anh hùng vẫn không nhạt phai.
Cảm hứng chủ đạo
của bài thơ vì vậy là cảm hứng về thời đại anh hùng. Đó là thời đại Trần Thái
Tông, niên hiệu Nguyên Phong năm thứ bảy, 1251.
Nguyên tác:
貔虎千門肅,
衣冠七品通。
白頭軍士在,
往往說元豐。
Phiên âm:
Tì hổ thiên môn
túc,
Y quan thất phẩm thông.
Bạch đầu quân sĩ tại,
Vãng vãng thuyết Nguyên Phong.
Dịch nghĩa:
Ngày xuân tế
Chiêu Lăng
Quân thị vệ như
hùm gấu, trước nghìn cửa đứng nghiêm túc,
Áo mũ các quan đủ
cả bảy phẩm,
Người lính già đầu
bạc còn đến ngày nay,
Thường kể lại
chuyện đời Nguyên Phong.
(Thơ văn Lý Trần, Tập II, NXB
Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1988)
Dịch thơ:
Ngày xuân tê
Chiêu Lăng
Nghìn cửa quân nghiêm túc,
Bá quan bảy phẩm đông.
Lính già đầu đã bạc,
Kể mãi chuyện Nguyên Phong.
Hoàng Dục dịch
Đà Nẵng, 12-2021
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét